Make your own free website on Tripod.com

    HIYAR (Cucumis sativus)

 

   BİTKİNİN GENEL TANIMI

 

            Kök Sistemi : Ana kökden çok yoğun, uzun ve yüzeysel kılcal kökler oluşur.

 Hıyarda adventif kök sistemi yoktur. Çıplak köklü (topraksız) fidelerde şaşırtma yapılamaz.

 Bununla birlikte ana kökler yüzeyden 1.5 m. derinliğine kadar inebilir. Bazı durumlarda bu uzunluk 30 cm. derinlikte

 toprağa paralel bir gelişme bile gösterebilir.

 

            Gelişme :  Gövde poligonal, otsu ve indeterminate bir gelişme eğilimi gösterir.

 Bitki tipik olarak monoecious (erkek ve dişi çiçekleri ayrı ayrı taşıyan)'dur. Fakat andromonoecious (erkek ve hermafrodit çiçekleri bulunduran) çeşitler de vardır. Çoğu kültüre alınan çeşitler monoecious özelliktedir. Sera çeşitleri dişi partenokarpik yapıdadır ve meyve oluşumu için bir polinasyona gerek yoktur. Dişi ve erkek çiçekler yaprak koltuğunda gelişir. Erkek çiçek oluşumu uzun gün ve yüksek sıcaklıklarda daha çok gelişme eğilimindedir. Optimal sıcaklık ve kısa gün ise dişi çiçek oluşumunu artırır.

 

            Azot gübrelemesi dişi çiçek oluşumuna olumlu etki yapar.

 

            Meyve Tutumu ve Olumu : İlk meyve dikimden 5 hafta sonra gözükür. Meyve olumu 3 haftadan 2 aya kadar uzayabilir. Yetiştirme mevsimi açık tarlada 3 ve serada 5-6 ay sürer.

 

   YETİŞME KOŞULLARI

 

            Toprak : Hıyar eğer drenajı iyi ise her tür toprakta iyi gelişebilir. Optimal toprak pH'sı

            6 - 7 arasındadır. Eğer toprakta organik madde yüksekse bitki pH = 8 de dahi  gelişebilir. Toprak isteği konusunda en önemli konu drenajdır. Zira bitki fazla suya karşı son derece duyarlıdır.

 

            Sıcaklık : Hıyar, kavundan daha az sıcaklık ister.

                                   Çimlenme                     : Minimum 12°C,  optimum 30°C

                                   Gelişme (gece)              : 18 - 20°C

                                   Gelişme(gündüz)           : 20 - 25°C

                                   Toprak Sıcaklığı           : 12°C den yüksek olmalıdır.

                                   Rutubet                        : % 70-90 arasında.

Sıcak ve kurak mevsimlerde sıcaklığı düşürme ve yüksek rutubeti temin amacıyla yağmurlama önerilir.

 

   YETİŞTİRME TEKNİKLERİ

 

   Toprak Hazırlığı ve Sterilizasyonu :

 

            Toprak sterilizasyonu domateste olduğu gibidir ve eğer münavebe sözkonusu değilse önerilecektir. 

 

  Dikim Yatağının Polietilen ile Malçlanması

 

            Hıyar, yüksek toprak sıcaklığına hızla cevap veren bir bitkidir. Bu nedenle dikim yatağının polietilen örtü ile malçlanması en iyi sonuçlarından birini bu bitkide verir.Malçlama hıyarda aynı zamanda mildiyö gibi yaprak hastalıklarının da azalmasını sağlar.

 

            Ancak ağır topraklarda malç uygulamasından kaçınmalıdır.

 

            Malçlama yaz aylarında sera atmosferik rutubetini azaltacağından kuru ve sıcak

aylarda zaman zaman yağmurlama ile sera rutubeti % 70'ler seviyesine getirilir.

 

  Dikim ve Dikim Sıklığı :

           

            Bitkiler 8-10 yapraklı olunca seraya dikilir. Bitki yoğunluğu m2 de 2 den fazla   olmamalıdır.    

            Tek ve çift ürün sisteminde ülkemizde 100 x 50 x 50 cm. dikim sistemi   uygulanmaktadır.

 

  Akdeniz Bölgesi Seracılığında Hıyar Yetiştirme Devreleri :

 

            - Sonbahar Mahsulü :

              Tohum Ekimi              : 15 Ağustos - 15 Eylül

              Dikim (seraya)            : 15 Eylül - 15 Ekim

 

            - Tek Mahsul :

              Tohum Ekimi              : Ekim sonu - Kasım sonu

              Dikim (seraya)            : Kasım sonu - Aralık 2.yarısı

 

            - İlkbahar Mahsulü :

              Tohum Ekimi              : 20 Aralık - Ocak ilk haftası

              Dikim (seraya)            : Şubat ortası

 

   Gübreleme :

 

            Pek çok faktöre bağlı olarak değişmekle birlikte 1 ton hıyar bitkisi üretimi için

aşağıdaki miktarda besin maddelerine gereksinim vardır :

                                   Azot (N)                      : 1.3 - 1.8 kg

                                   Fosfor (P2O5)              : 0.6 - 1.2 kg

                                   Potasyum (K2O)          : 2.5 - 3.3 kg

                                   Kalsiyum (CaO)           : 1.0 - 2.0 kg

                                   Magnezyum (MgO)      : 0.3 - 0.5 kg

 

            20 ton/dk verim için sera çeşitlerinde besin tüketimi  32 kg/dk N, 16  kg/dk P2O5 ve 60 kg/dk K2O,

            Kalsiyum (CaO) 25 kg/dk ve Magnezyum (MgO) 10   kg/dk'dır.

           

            AZOT :

 

            Azot gübrelemesinde bir artış bitki gelişmesini büyük oranda teşvik eder.

            Dişi çiçek  oluşumu ve verimi artırır. Tohum kalitesi yükselir.            

            Sanayi çeşitlerinde ise yüksek azot beslemesi biçimsiz meyve oluşumuna neden olur.           

            Amonyum/Nitrat oranı : Sıcak mevsimlerde amonyum konsantrasyonunun yüksek olduğu durumlarda köklerin potasyum alımında bir gecikme olur. Böyle bitkilerde yaprak sayısı az görülür, kısa dallanma meydana gelir ve kuru/taze ağırlık azalır. Hıyarda arzu edilen Amonyum/Nitrat oranı 1.3'dür. Hıyarda yüksek azot gübrelemesi aynı zamanda ilk dişi çiçeğin oluşumunu engeller.

 

            FOSFOR :

 

            Fosfor gübrelemesi gelişmeyi hızlandırır, çiçeklenmeyi teşvik eder ve tohum kalitesine ve ağırlığına olumlu etki eder.

Fosforun bitkideki meyve adedi veya çiçeğin cinsiyeti   üzerine bir etkisi yoktur.

 

            POTASYUM :

 

            Hıyarda özellikle su ekonomisi, karbonhidratların taşınması, meyve kalitesi ve bitkinin  

            hastalıklara dayanıklılığı açısından önemli bir role sahiptir.            

            Potasyum hıyarda verimi artırır ve meyvenin depo ömrünü uzatır. 

            Fazla potasyum gübrelemesi magnezyum alımını engeller.

 

   Sulama

 

            Sulama zamanı ve miktarının tayininde tansiyometreler, bitkinin yüzeysel kökleri nedeniyle istenilen sonucu verememektedir.

 

            İlk sulama, dikimden 10 - 14 gün sonra yapılmalıdır. Toprak tipine bağlı olmakla birlikte meyve döneminde

           3 - 5 gün aralıklarda sulama yapılmalıdır. Hıyar bitkisi sulama suyundan gelecek yüksek tuzluluklara oldukça duyarlıdır.

           100 mg/lt yi aşmayan klorlu suları tercih etmelidir. 

            Dikimden önce yapılacak toprak yıkaması toprak tuzluluğunu düşürmek açısından oldukça yararlıdır.

  Budama :

 

            Sera çeşitlerinde meyve ve yan sürgünler 40 - 50 cm.ye kadar alınır. Bunu takiben çeşit  ve yetiştirme tekniklerine göre 4 alternatif uygulanabilir:

           

            a) Yan sürgünler 1 meyve ve/veya 1 yaprak bırakacak şekilde budanır. Ana gövdelerdeki  meyveler alınır.

 

            b) Yan sürgünler 2 meyve ve/veya 2 yaprak bırakacak şekilde budanır. Ana gövdedeki  meyveler alınır.

 

            c) Ana gövdedeki meyveler gelişmeye bırakılır. Yan sürgünlerde 1 meyve ve 2 yaprak kalacak şekilde budanır.

 

            d) Yan sürgünler 1 meyve ve 2 yaprak kalacak şekilde 1 m. yüksekliğe kadar budanır. Ana gövde üzerindeki meyveler alınır.

 

            Her halde 2 m. yüksekliğe ulaşan bitkilerin tepesi alınır ve yan sürgünler tarif edildiği şekilde budanarak gelişmeye bırakılır.

 

  HIYARDA BESİN NOKSANLIKLARI :

           

  Hıyarda Makro ve Mikro Element Noksanlıkları :

 

            Azot Noksanlığı  :

           

            Yaprak rengi açılır ve gelişme sınırlanır. Dallar ince ve meyveler solgun gözükür.

Yapraklarda yeşil rengin kaybolması daha yaşlı yapraklardan başlar.

Bitkiler küçük kalır ve bu nedenle karbonhidrat asimilasyonu yavaşlar.

Meyve tutumu azalır ve gelişen meyvelerde güneş yanıklığı daha çok zarar verir.

 

            Fosfor Noksanlığı :

 

            Gelişme sınırlanır. Şiddetli noksanlık hallerinde genç yapraklar küçük koyu yeşil renge dönüşür.

Geniş kahverengi lekeler alt yapraklarda gözükmeye başlar ve bu lekeler daha  sonra yukarıya doğru yayılır.

 

            Potasyum Noksanlığı :

 

            Yaprak kenarlarından başlayan kloroz görülür. Gelişmede gecikme gözükür ve yapraklar küçülür.

Meyve şekilsiz gelişir. Meyve sapı tarafından gelişme az görülürken çiçek burnu tarafında dolgun ve normal gelişme gözlenir.

 

            Kalsiyum Noksanlığı :

 

Bu noksanlık bitkinin üst kısmında görülür ve genç yapraklar küçük kalır daha sonra kahverengine döner ve

kenarlardan kıvrılır. Toprak rutubetindeki azalma bu noksanlığı hızlandırır.

K ve Amonyum azotundaki artışlarda kalsiyum noksanlığını artıran faktörlerdir.

 

            Magnezyum Noksanlığı :

 

            Yapraklarda sararma ve damarlar arasında nekrotik kahverengi beneklerin oluşumu bu noksanlığın en tipik belirtisidir.

            Çoğu halde yaprak kenarları ve damarlar yeşil renkte  kalır.

           Yüksek konsantrasyondaki K+, Ca+ ve NH4+, bitki kök çevresindeki magnezyum ile   rekabet eder ve magnezyum alımını azaltır.

 

            Demir Noksanlığı :

 

            Genç yapraklar sararır. Ancak damarlar yeşil kalır. Gelişme sınırlanır. Yaprak kenarları kahverengi ve

            meyve açık renktedir. Şiddetli noksanlık halinde bütün yaprak sararır.

 

            Hıyarın Bazı Sekonder ve Mikro Elementlere Duyarlılığı

            - Magnezyum noksanlığına yüksek, manganez ve bakır noksanlığına orta ve bor noksanlığına az derecede duyarlıdır.

 

GÜBRELEME TAVSİYELERİ :

 

Taban Gübrelemesi :

            Herhangi bir toprak analizi sonucu yok ise genel bir tavsiye niteliğinde olmak üzere;

                                   Azot (N)                      : 25 kg/dk

                                   Fosfor (P2O5)              : 50 kg/dk

                                   Potasyum (K2O)          : 50 kg/dk  tavsiye edilir.

            Normal süperfosfat veya triple süperfosfat, DAP'a tercih edilmelidir.

            - Toprak analizine göre toprak EC'si 2.5 - 3.5 ms arasında ise 1-2 kez toprak yıkaması yapılır.

               Eğer 3.5 ms'in üzerinde ise yıkamalardan sonra tekrar EC kontrolu için örnek  alınmalıdır.

 

Üst Gübreleme :

            Hıyar yetiştiriciliği için ideal toprak asidesi pH=  6 -  6.5 arasındadır. Özellikle sera çeşitleri tuzluluğa duyarlıdır.

            İdeal bir fertigasyon   programı aşağıdaki gibidir.

 

 

Dikimden Çiçeklenmeye

Çiçeklenmeden İlk Hasada

Hasat Süresince

Süre (Gün)

25

25

60

NPK

2:1:2

2:1:2

2:1:3

Doz (ppm/Dk/Gün)

120:60:120

180:90:180

220:90:310

 

 

 

 ÖNEMLİ HASTALIKLAR:                                                                                                                                                   

 

HASTALIK ETMEN   NEDEN ve FAKTÖRLER
Çökerten (Damping-off)    Phytium sp
- Düşük sıcaklık
- Yüksek rutubet

Solgunluk                                                                      

 

  Fusarium sp. 
 - Bulaşık toprak
- Yüksek toprak tuzluluğu
 - Yüksek toprak sıcaklığı

Külleme                                                     

 

- Sphaerotheca fuliginea         - Erysiphe cichorecearum
- Yüksek sıcaklık
- Düşük atmosferik rutubet
Kurşuni küf       Botrytis       
- Yüksek atmosferik rutubet
- Düşük sıcaklık
- Yüksek azot beslemesi
- Kalsiyum noksanlığı
Beyaz çürüklük         Sclerotinia                              
- Bulaşık toprak
-Yüksek rutubet

                     .